داعى دارد كسى كه معتقد به موت و فوت است ، ذات خود را باطل كند تا ذات ديگران باقى بماند ، نفس خود را از زندگى محروم سازد تا ديگران زنده بمانند . لذائذ مادى را كه ميتواند از راه جور و زندگى جابرانه بدست آورد ، از دست بدهد ، تا ديگران با داشتن محيطى عادلانه از آن لذائذ بهره مند شوند ؟ آخر هيچ عاقلى هيچ چيزى را نمىدهد ، مگر براى اينكه چيزى ديگر بگيرد ، و اما دادن و نگرفتن و صرفنظر كردن بدون گرفتن ، كار عاقلانه اى نيست هيچ عاقلى حاضر نيست بميرد براى زندگى ديگران ، محروميت بكشد بخاطر بهره مندى ديگران . پس فطرت انسان هرگز چنين معامله بى سودى را نمىپذيرد ، جوامع و افراد طبيعى مسلك و مادى ، اين فطرت را دارند و چون اين معنا را مىفهمند ، لذا مجبور شدند براى دلخوشى خود اوهام و خرافاتى كاذب را درست كنند ، خرافاتى كه جز در عرصه خيال و حظيره وهم ، موطنى ديگر ندارد ، مثلا ميگويند : انسانهاى حر و آزاد مردانى كه از قيد اوهام و خرافات رهيده‌اند ، بايد خود را براى وطن و يا هر چيزى كه مايه شرف آدمى است فدا كنند تا به زندگى دائم برسند ، به اين معنا كه دائما ذكر خيرش در صفحه روزگار باقى بماند و براى رسيدن به اين منظور مقدس ، از پاره اى لذائذ خود بخاطر اجتماع صرفنظر كند تا ديگران از آن بهره مند شوند و در نتيجه امر اجتماع و تمدن استقامت بپذيرد و عدالت اجتماعى بر قرار گردد و آن كه جان خود را در اين راه داده ، به حيات شرف و علاء برسد . كسى نيست از ايشان بپرسد : وقتى شخص فداكار كشته شد ، تركيب مادى بدنيش از هم پاشيد و جميع خواص زندگى كه از آن جمله حيات و شعور است از دست داد ، ديگر چه كسى هست كه از زندگى شرف و علاء برخوردار گردد و چه كسى هست كه اين نام نيك را بشنود و از شنيدنش لذت ببرد ؟ و آيا اين حرف از خرافات نيست ؟ . دوم اينكه ذيل آيه يعنى جمله * ( ( وَلكِنْ لا تَشْعُرُونَ ) ) * با اين تفسير مناسبت ندارد ، چون اگر منظور از جمله ( بلكه زنده‌اند ، و لكن شما نميدانيد ) ، نام نيك بود . جا داشت بفرمايد : ( بلكه نام نيكشان زنده و باقى است و بعد از مردنشان مردم به خير يادشان مىكنند ) ، چون مقام ، مقام دلخوش كردن و تسليت است . سوم اينكه نظير اين آيه - كه در حقيقت مفسر آيه مورد بحث است حيات شهداء بعد از كشته شدن را بوصفى توصيف كرده كه با اين تفسير منافات دارد و اين آيه اين است : ( وَلا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّه أَمْواتاً ، بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ ، زنهار مپندارى كه آنان كه در